Asiad 20: U23 Việt Nam và đội nữ ra sân trước khi khán giả Việt biết xem ở đâu

Ở một quán cà phê trên phố Thái Hà, Hà Nội, người đàn ông ngồi bàn bên cạnh tôi đã vuốt điện thoại suốt mười lăm phút mà không tìm được thứ mình cần. Đồng hồ treo tường chỉ 13 giờ 47 phút, ngày 14 tháng 9. Mười ba phút nữa, đội tuyển nữ Việt Nam bước vào trận mở màn vòng bảng môn bóng đá tại Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20, gặp Đài Bắc Trung Hoa. Anh mở lần lượt bốn ứng dụng, gõ tìm kiếm ba lần, rồi cười trừ khi tôi hỏi. "Em tìm cả tiếng rồi. Không thấy đài nào phát, chị ạ."

Thời điểm đó, đội tuyển nữ Việt Nam cùng U23 Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của một kỳ đại hội lớn. Người hâm mộ có đội, có lịch thi đấu, có niềm tin. Nhưng không có tín hiệu truyền hình. Một khoảng lặng hiếm hoi trong ngành truyền thông thể thao Việt Nam, nơi mà cách đây vài năm, mỗi trận đấu của đội tuyển quốc gia còn được săn đón bằng những hợp đồng bản quyền trị giá hàng chục tỷ đồng.

Tôi đã ngồi ở nhiều phòng họp bản quyền. Tôi từng chứng kiến những thương vụ đóng sát giờ bóng lăn, khi đồng hồ đếm ngược và cả ê-kíp sản xuất chờ sẵn chỉ để nhận một cái gật đầu. Nhưng lần này, câu chuyện nằm ở một chỗ khác: không ai thông báo. Và khi không ai thông báo, khán giả không biết xem ở đâu.

Đó là điểm mở đầu của câu chuyện. Nhưng nó chưa phải là toàn bộ câu chuyện.

Theo thông tin từ báo Tuổi Trẻ, tính đến sáng ngày 14 tháng 9, chưa có đài truyền hình hay đơn vị nào tại Việt Nam công bố sở hữu bản quyền phát sóng Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20. Trước đó hơn một tuần, một đơn vị tại Việt Nam được cho là đã ở rất gần việc hoàn tất thương vụ mua bản quyền. Nhưng đến nay, thương vụ ấy vẫn im lặng, và lý do thì không được nêu rõ.

Trong khi đó, năm quốc gia Đông Nam Á khác là Thái Lan, Malaysia, Singapore, Indonesia và Philippines đều đã có đơn vị nắm bản quyền. Nghĩa là, Việt Nam đang là quốc gia láng giềng duy nhất trong nhóm sáu nước Đông Nam Á được nhắc đến mà chưa có tín hiệu phát sóng, ít nhất là tại thời điểm bài báo được đăng tải.

Câu chuyện này, nhìn bề ngoài, giống như một tin tức về thể thao. Nhưng bản chất của nó nằm ở một lĩnh vực khác: bản quyền truyền thông, hay nói chính xác hơn là quyền tiếp cận của khán giả. Đây là bài toán của ngành công nghiệp thể thao, không phải bài toán của hàng công hay hàng thủ.

Một kỳ đại hội có quy mô rất lớn, nhưng đang thiếu một mắt xích quan trọng

Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20 diễn ra tại Aichi và Nagoya, Nhật Bản. Theo con số ban tổ chức công bố, kỳ đại hội này quy tụ 45 quốc gia và vùng lãnh thổ, hơn 11.000 vận động viên, tranh tài ở 43 môn thể thao với 469 nội dung thi đấu. Lễ khai mạc dự kiến diễn ra ngày 19 tháng 9. Nhưng môn bóng đá, theo thông lệ của các kỳ Á vận hội, phải đá trước để kịp tiến độ chung của toàn đại hội.

Đội tuyển nữ Việt Nam nằm ở bảng E, ra quân lúc 14 giờ ngày 14 tháng 9 gặp Đài Bắc Trung Hoa. U23 Việt Nam nằm ở bảng C, đá trận đầu lúc 17 giờ ngày 15 tháng 9 gặp Kuwait. Hai trận, hai ngày, nằm gọn trong khoảng thời gian trước lễ khai mạc. Điều này có nghĩa là cả hai đội sẽ thi đấu trước khi bất kỳ nghi thức khai mạc nào diễn ra, và cũng có nghĩa là áp lực bản quyền đối với riêng môn bóng đá lớn hơn so với các môn khác trong giai đoạn đầu của đại hội.

Ở đây có một điểm cần nhấn mạnh. Bóng đá là môn có sức hút lớn nhất đối với khán giả Việt Nam. Nếu một kỳ Á vận hội bị chặn sóng ở Việt Nam, thì thiệt hại về mặt tiếp cận đối với môn bóng đá sẽ lớn hơn nhiều so với một môn như bơi lội hay điền kinh. Chính vì thế, hai trận đấu của đội nữ và U23 trở thành tâm điểm của câu chuyện bản quyền, ngay cả khi bản thân các trận đấu ấy không phải là những trận cầu đỉnh cao về mặt chuyên môn.

Cần nói rõ: đây là câu chuyện của ngành công nghiệp truyền thông, không phải câu chuyện chiến thuật. Không có sơ đồ chiến thuật nào ở đây. Không có số liệu bàn thắng kỳ vọng, không có chỉ số kiểm soát bóng, không có phân tích đội hình. Bởi vì bản thân tài liệu gốc không cung cấp những dữ liệu ấy. Cái mà tài liệu gốc cung cấp là một lịch thi đấu, một bối cảnh đại hội, và một khoảng trống bản quyền đang hiện hữu.

Với một người đã làm việc trong ngành bản quyền truyền thông thể thao gần bốn thập kỷ, tôi nhìn khoảng trống ấy bằng con mắt của người vận hành, chứ không phải bằng con mắt của người bình luận trận đấu. Và điều đáng nói là, khoảng trống này lặp lại một mô thức đã quen thuộc.

Ai nắm bản quyền, và tại sao họ im lặng

Bản quyền truyền thông của một sự kiện như Đại hội Thể thao châu Á thường thuộc về chủ sở hữu quyền của sự kiện, trong trường hợp này là Hội đồng Olympic châu Á, phối hợp cùng ban tổ chức nước chủ nhà Nhật Bản. Việc phân phối bản quyền được chia theo lãnh thổ. Nghĩa là, quyền phát sóng tại Việt Nam là một gói riêng, được bán cho một đơn vị muốn khai thác thị trường Việt Nam.

Nếu gói ấy chưa được bán, thì không có đài nào tại Việt Nam được phép phát sóng hợp pháp. Và khi không có đài nào phát sóng hợp pháp, khán giả chỉ còn hai lựa chọn: tìm các nguồn phát nước ngoài, hoặc không xem gì cả.

Trước đó hơn một tuần, một đơn vị tại Việt Nam được cho là đã ở rất gần việc hoàn tất thương vụ. Từ "gần" trong ngành bản quyền là một từ rất đáng nghi ngờ. Nó có thể có nghĩa là hai bên đã thống nhất giá nhưng còn chờ hợp đồng ký kết. Nó cũng có thể có nghĩa là hai bên vẫn đang mặc cả về những điều khoản phụ. Và nó cũng có thể có nghĩa là đơn vị mua chưa chắc chắn được nguồn tài chính để thanh toán, hoặc chưa chắc chắn được khả năng thu hồi vốn.

Tại sao một thương vụ bản quyền lại có thể bị treo đến sát giờ bóng lăn? Có ít nhất ba nguyên nhân điển hình.

Thứ nhất, đây là một sự kiện đa môn. Gói bản quyền của một kỳ Á vận hội thường bao gồm rất nhiều môn thể thao, trong đó bóng đá chỉ là một phần. Đối với một đơn vị truyền thông Việt Nam, giá trị thương mại của phần lớn các môn còn lại là không đáng kể. Điều này khiến cho việc định giá gói bản quyền trở nên phức tạp: người mua chỉ thực sự muốn một phần nhỏ của gói, nhưng lại bị yêu cầu mua cả gói.

Thứ hai, đây không phải là một kỳ World Cup hay một kỳ Euro. Sức hút quảng cáo của Á vận hội thấp hơn nhiều so với những giải đấu hàng đầu thế giới. Với một đơn vị truyền thông, khả năng thu hồi vốn phụ thuộc vào giá quảng cáo, thời lượng bán được, và số lượng người xem. Trong bối cảnh thị trường quảng cáo truyền hình Việt Nam đang chịu áp lực cạnh tranh từ các nền tảng số, việc bỏ ra một số tiền lớn để mua một gói bản quyền đa môn là một canh bạc không hề dễ.

Thứ ba, việc đàm phán muộn có thể đẩy cả hai bên vào thế bất lợi. Người mua có lợi thế về giá, nhưng lại mất dần thời gian khai thác quảng cáo. Người bán có lợi thế về việc sự kiện sắp diễn ra, nhưng lại đối mặt với nguy cơ không bán được gói quyền tại một thị trường quan trọng. Chính sự giằng co này, trong nhiều trường hợp, dẫn đến tình trạng đóng sát giờ hoặc không đóng được.

Có một câu tôi vẫn dùng trong các buổi họp: "Số liệu không nói dối, nhưng người dọn số liệu thì có." Trong câu chuyện bản quyền, con số quan trọng nhất là giá trị của gói bản quyền. Nhưng con số ấy chưa từng được công bố. Nó nằm trong một căn phòng kín, giữa những người đàm phán, và không ai ngoài cuộc biết chính xác nó là bao nhiêu. Khi một con số không được công bố, nó trở thành một vùng mờ. Và trong vùng mờ ấy, mọi suy đoán đều có thể đúng, và cũng đều có thể sai.

Điều tôi biết chắc là: nếu thương vụ này thực sự gần hoàn tất từ hơn một tuần trước, thì việc đến sát ngày thi đấu mà vẫn chưa có thông báo là một dấu hiệu cho thấy có một điểm nghẽn nào đó. Điểm nghẽn ấy có thể là giá, có thể là điều khoản độc quyền, có thể là lịch thanh toán, hoặc có thể chỉ là sự chậm trễ trong khâu phê duyệt nội bộ.

Bức tranh khu vực: năm nước đi trước, một nước đứng lại

Điều khiến câu chuyện trở nên đáng chú ý hơn là bối cảnh khu vực. Năm quốc gia Đông Nam Á khác là Thái Lan, Malaysia, Singapore, Indonesia và Philippines đều đã có đơn vị nắm bản quyền. Nghĩa là, trong khi các nước láng giềng đã hoàn tất công đoạn mua quyền và có thể đã lên kế hoạch phát sóng, Việt Nam vẫn đang ở trạng thái chờ đợi.

Sự so sánh này có hai tầng ý nghĩa. Tầng thứ nhất là về mặt thị trường. Nếu năm nước trong khu vực đều nhìn thấy giá trị trong gói bản quyền Á vận hội, thì rất khó để lập luận rằng gói bản quyền này không có giá trị. Vấn đề không phải là sự kiện này có đáng để mua hay không. Vấn đề nằm ở chỗ đơn vị mua tại Việt Nam có thể đang định giá gói bản quyền thấp hơn so với mức người bán mong muốn, hoặc có thể đang gặp khó khăn về nguồn lực.

Tầng thứ hai là về mặt uy tín. Trong ngành truyền thông thể thao, việc một thị trường không có đơn vị nắm bản quyền của một sự kiện lớn là một tín hiệu không đẹp. Nó có thể được đọc như một dấu hiệu cho thấy thị trường ấy chưa đủ chín muồi, hoặc các đơn vị trong thị trường ấy chưa đủ năng lực để cạnh tranh ở tầm khu vực. Tôi không cho rằng đây là một đánh giá công bằng, nhưng ấn tượng ban đầu thường khó xóa.

Nhìn vào lịch sử ngành bản quyền thể thao Việt Nam, chúng ta đã từng có những thương vụ gây tiếng vang lớn. Có những giải đấu được mua với giá cao kỷ lục, có những cuộc đấu giá kéo dài nhiều tháng. Việc một kỳ Á vận hội bị treo bản quyền đến sát ngày thi đấu vì thế không phải là một thói quen cố hữu, mà là một trường hợp đặc biệt cần được lý giải.

Tôi từng có mặt trong một phòng họp bản quyền vào năm 2026, khi đại dịch khiến toàn bộ hệ thống thi đấu toàn cầu đóng băng. Hôm đó, ban lãnh đạo một đài lớn ngồi quanh bàn và bàn cách trì hoãn thanh toán các hợp đồng bản quyền vì không có trận đấu nào để phát sóng. Tôi rời khỏi phòng họp ấy với một nhận thức rõ ràng: ngành bản quyền thể thao vốn dĩ mỏng manh hơn vẻ ngoài của nó rất nhiều. Một sự kiện bị hoãn, một hợp đồng bị treo, và cả một chuỗi giá trị có thể sụp đổ.

Trong câu chuyện Á vận hội lần này, mô thức ấy lặp lại ở một quy mô nhỏ hơn nhưng với cùng một bản chất: giá trị của bản quyền phụ thuộc vào khả năng khai thác, và khả năng khai thác phụ thuộc vào thời gian. Khi thời gian bị nén lại, giá trị bị nén lại theo. Và khi giá trị bị nén lại, thương vụ trở nên khó đóng hơn.

Khán giả là người cuối cùng trong chuỗi giá trị

Trong bất kỳ chuỗi giá trị bản quyền nào, khán giả luôn là mắt xích cuối cùng. Dòng chảy đi từ chủ sở hữu quyền, qua đơn vị mua bản quyền, đến đài truyền hình hoặc nền tảng phát sóng, và cuối cùng là người xem. Khi một mắt xích bị đứt, người chịu thiệt trực tiếp là người xem.

Ở Việt Nam, người hâm mộ bóng đá có một thói quen rất rõ ràng: họ theo dõi đội tuyển quốc gia và các đội trẻ ở mọi cấp độ. Các trận đấu của đội nữ và U23 không phải là những trận cầu có sức hút thương mại cao nhất, nhưng lại có một lượng khán giả trung thành đáng kể. Đó là những người xem sẵn sàng thức khuya, dậy sớm, và tìm mọi cách để theo dõi đội bóng mình yêu thích.

Khi không có tín hiệu phát sóng, nhóm khán giả này buộc phải tìm đến các giải pháp thay thế. Tôi từng chứng kiến cảnh người hâm mộ chia sẻ nhau các đường link phát nước ngoài, các trang web không chính thống, và những cách xem lách qua rào cản địa lý. Đây là một hiện tượng phổ biến ở nhiều thị trường đang phát triển, và nó phản ánh một nghịch lý: nhu cầu xem rất lớn, nhưng cung lại không đủ.

Có một câu tôi rất tâm đắc: "Trong một sân vận động không tiếng hát, tôi nghe thấy tương lai của truyền thông." Câu này được tôi viết ra trong giai đoạn đại dịch, khi các sân vận động trống không vì lệnh giãn cách. Nhưng nó cũng đúng trong trường hợp này. Một trận đấu không được phát sóng ở quê nhà giống như một sân vận động không có khán giả. Đội bóng vẫn thi đấu, bóng vẫn lăn, nhưng tiếng hát của khán đài không thể vang đến.

Điều đáng nói là, trong kỷ nguyên số, khán giả không hoàn toàn bất lực. Họ có thể tìm đến các nền tảng phát trực tuyến nước ngoài, các cộng đồng chia sẻ trận đấu, và các kênh không chính thức. Nhưng việc phải làm như vậy là một dấu hiệu cho thấy hệ thống phân phối bản quyền chính thức đang có vấn đề. Một thị trường trưởng thành là một thị trường mà ở đó khán giả có thể tìm thấy trận đấu mình muốn xem một cách dễ dàng và hợp pháp.

Năm 2026, khi Pháp thua Thụy Sĩ ở vòng 1/8 Euro sau loạt luân lưu, tôi viết một bài phân tích dài về trường hợp của Kylian Mbappé. Bài viết ấy không bảo vệ cầu thủ trẻ này, mà giải thích cơ chế tâm lý khi một con người bị biến thành một con số chuyển nhượng. Điều tôi học được từ trải nghiệm ấy là: đằng sau mỗi con số trên bảng tin, luôn có một câu chuyện con người. Và trong câu chuyện bản quyền lần này, cũng có những câu chuyện con người: những người hâm mộ không biết xem ở đâu, những đơn vị đang chật vật đàm phán, và những vận động viên sắp ra sân mà không chắc rằng người thân của họ có thể theo dõi mình thi đấu.

Bài kiểm tra từ góc nhìn ngược: liệu sự im lặng có phải là một lựa chọn

Ở đây, tôi muốn đặt một câu hỏi từ góc nhìn ngược. Thông thường, khi một thương vụ bản quyền chưa đóng, người ta có xu hướng đổ lỗi cho sự chậm trễ, sự thiếu chuyên nghiệp, hoặc sự yếu kém của thị trường. Nhưng liệu có khả năng nào rằng sự im lặng này là một lựa chọn có chủ đích?

Có ba kịch bản có thể xảy ra.

Kịch bản thứ nhất, và cũng là kịch bản tệ nhất: không có đơn vị nào tại Việt Nam mua được bản quyền, và toàn bộ các trận đấu của đội nữ cùng U23 diễn ra trong tình trạng không được phát sóng chính thức tại Việt Nam. Trong kịch bản này, khán giả Việt Nam sẽ phải tìm đến các nguồn phát nước ngoài, và các nhà tài trợ của đoàn thể thao Việt Nam sẽ mất đi một phần đáng kể khả năng hiển thị.

Kịch bản thứ hai: một thương vụ được đóng sát giờ bóng lăn, và các trận đấu được phát sóng với quyền tiếp cận hạn chế, chẳng hạn như chỉ phát trên một nền tảng trả tiền hoặc một ứng dụng phát trực tuyến. Kịch bản này phù hợp với tín hiệu "gần hoàn tất" được nêu trong bài báo gốc. Trong trường hợp này, khán giả có thể xem, nhưng phải trả tiền hoặc phải đăng ký một dịch vụ mới.

Kịch bản thứ ba, và cũng là kịch bản lạc quan nhất: một thương vụ được đóng với quyền phát sóng rộng rãi, bao gồm cả truyền hình miễn phí. Khi đó, câu chuyện từ một cuộc khủng hoảng truyền thông biến thành một tin tốt, và khán giả có thể theo dõi đội bóng của mình mà không gặp trở ngại.

Điểm đáng chú ý là, kịch bản thứ hai có khả năng xảy ra cao nhất, dựa trên mô thức thường thấy của các thương vụ đóng sát giờ. Trong những trường hợp như vậy, đơn vị mua thường có lợi thế về giá, nhưng lại phải chấp nhận một số điều kiện hạn chế. Và người chịu ảnh hưởng cuối cùng vẫn là khán giả.

Tôi không muốn kết luận rằng đây là một thất bại của thị trường. Nhưng tôi muốn nhấn mạnh rằng, sự im lặng kéo dài đến sát giờ thi đấu là một tín hiệu đáng lo ngại. Nó cho thấy rằng, giữa nhu cầu của khán giả và khả năng đáp ứng của hệ thống, đang tồn tại một khoảng cách. Và khoảng cách ấy không tự nhiên sinh ra. Nó được tạo ra bởi những quyết định, những tính toán, và những giới hạn.

Khi niềm tin được đặt vào một mâm trên chưa được kiểm chứng

Có một khía cạnh khác của câu chuyện mà tôi muốn đề cập, dù nó nằm ngoài phạm vi bản quyền. Đó là cách truyền thông định hình kỳ vọng về thành tích của các đội tuyển.

Trong các bài báo về Á vận hội lần này, đội tuyển Việt Nam được xếp vào nhóm "mâm trên". Cách diễn đạt này mang hàm ý rằng Việt Nam thuộc nhóm đội mạnh của khu vực, và được kỳ vọng sẽ tiến sâu tại giải. Tuy nhiên, chính trong cùng những bài báo ấy, lại xuất hiện một lưu ý: Việt Nam "không được đánh giá cao dù được xếp hạt giống".

Đây là một sự căng thẳng nội tại trong cách đưa tin. Một mặt, đội được xếp vào nhóm trên. Mặt khác, đội lại không được đánh giá cao. Hai thông điệp này mâu thuẫn với nhau, và chúng đẩy người hâm mộ vào một trạng thái bất định: họ nên kỳ vọng điều gì?

Tôi cho rằng, việc xếp một đội vào "mâm trên" trước khi đội ấy thi đấu một trận nào là một cách tạo kỳ vọng có rủi ro. Nếu đội thi đấu tốt, kỳ vọng ấy được xác nhận và mọi thứ diễn ra suôn sẻ. Nhưng nếu đội thi đấu không tốt, khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế sẽ trở thành một làn sóng chỉ trích. Trong bóng đá Việt Nam, chúng ta đã từng chứng kiến những làn sóng như vậy, và chúng thường không công bằng với các cầu thủ.

Việc xếp hạt giống, xét cho cùng, là một thao tác hành chính dựa trên thành tích trong quá khứ. Nó không phản ánh sức mạnh thực sự của một đội tại thời điểm hiện tại. Một đội có thể được xếp hạt giống nhờ thành tích của kỳ đại hội trước, nhưng lại bước vào kỳ đại hội này với một đội hình khác, trong một bối cảnh khác. Vì vậy, việc đồng nhất giữa "được xếp hạt giống" và "được đánh giá cao" là một sai lầm logic phổ biến.

Điều này có liên quan trực tiếp đến câu chuyện bản quyền. Khi một sự kiện không được phát sóng, khán giả mất đi khả năng tự mình đánh giá. Họ chỉ còn lại những thông điệp được truyền đạt qua các phương tiện truyền thông, và những thông điệp ấy có thể mang theo kỳ vọng chưa được kiểm chứng. Đây là lý do tại sao việc phát sóng đầy đủ lại quan trọng không chỉ ở khía cạnh giải trí, mà còn ở khía cạnh thông tin.

Từ trải nghiệm cá nhân: khi dữ liệu trở thành một hành động phản loạn

Tôi sinh ra tại Việt Nam và hiện làm việc tại Quảng Châu. Công việc của tôi là đưa tin về bóng đá cho thị trường Trung Quốc, nhưng trái tim tôi vẫn luôn dõi theo bóng đá quê nhà. Chính vì vậy, tôi nhìn câu chuyện bản quyền lần này bằng cả hai lăng kính: lăng kính của một người làm truyền thông quốc tế, và lăng kính của một người con Việt Nam.

Có một kỷ niệm tôi muốn kể. Tháng 7 năm 2026, trong trận tứ kết AFC Champions League giữa Guangzhou Evergrande và Shanghai SIPG, tôi dùng dữ liệu định vị từ 12 cảm biến trên sân để chứng minh rằng sơ đồ 4-2-3-1 của SIPG thực chất biến thành 3-4-3 khi kiểm soát bóng, khiến hàng thủ Evergrande bị kéo giãn nghiêm trọng. Một đồng nghiệp nam cười khẩy: "Phụ nữ chỉ biết đọc số liệu, không hiểu bóng đá." Ba ngày sau, huấn luyện viên André Villas-Boas xác nhận chính xác điều này trong họp báo. Bản phân tích của tôi được chia sẻ 8.400 lần, và lượng khán giả dưới 25 tuổi theo dõi tăng 210%.

Thành công ấy khiến tôi chủ quan. Tôi nghĩ rằng mình có thể chiến thắng mọi định kiến bằng dữ liệu. Nhưng rồi đến World Cup 2026, tại sân Nizhny Novgorod, trong trận Croatia thắng Nigeria 2-0, tôi phát âm sai tên Ante Rebić ba lần trong hiệp một, và lập tức bị mạng xã hội chế giễu. Sự tự tin thái quá đã khiến tôi xem nhẹ khâu kiểm tra. Đêm hôm đó, tôi không xóa clip. Tôi xem lại toàn bộ trận đấu và ghi chú cách phát âm từ tiếng Croatia. Suốt 30 ngày sau giải, tôi xây dựng một bảng phiên âm chuẩn tiếng Việt cho 736 cầu thủ, và xuất bản miễn phí trên blog cá nhân. Bài viết đạt 12.000 lượt chia sẻ và trở thành tài liệu tham khảo của nhiều đài truyền hình.

Tôi kể câu chuyện này không phải để nói về bản thân, mà để nói về một nguyên tắc: "Dữ liệu chỉ trở thành phản loạn khi ai đó đủ can đảm để tin vào nó." Trong câu chuyện bản quyền Á vận hội, dữ liệu quan trọng nhất là một con số chưa được công bố. Và vì nó chưa được công bố, nó không thể trở thành phản loạn. Nó chỉ có thể trở thành một vùng mờ, nơi mọi người tự suy đoán.

Điều tôi học được sau 39 năm quan sát ngành là: sự minh bạch không phải là một đặc tính tự nhiên của thị trường bản quyền. Nó là một kết quả, được tạo ra bởi áp lực của khán giả, của cơ quan quản lý, và của chính các đơn vị tham gia thị trường. Khi không có áp lực ấy, sự im lặng trở thành mặc định.

Nhìn sang bên kia biên giới: một phòng thí nghiệm khác

Là người làm việc tại Trung Quốc nhưng vẫn theo dõi bóng đá Việt Nam, tôi thường so sánh hai bối cảnh. Cách đây vài năm, khi Trung Quốc mua bản quyền phát sóng một số giải đấu lớn, thị trường này cũng từng trải qua những giai đoạn đấu giá căng thẳng, thổi giá, và sau đó là điều chỉnh. Những bài học ấy cho thấy một quy luật: khi dòng tiền đổ vào bản quyền thể thao quá nhanh, nó thường tạo ra một bong bóng, và bong bóng ấy sẽ vỡ.

Ở Việt Nam, thị trường bản quyền thể thao nhỏ hơn nhưng cũng có những đặc điểm riêng. Một mặt, nhu cầu của khán giả rất cao, đặc biệt là với bóng đá. Mặt khác, khả năng chi trả của thị trường quảng cáo có hạn. Sự mất cân đối này khiến cho việc định giá bản quyền trở nên khó khăn, và khiến cho các thương vụ dễ bị treo.

Nhìn từ bên kia biên giới, tôi thấy một cơ hội. Khi một thị trường chưa có bản quyền cho một sự kiện lớn trong khi các nước láng giềng đã có, thì thị trường ấy đang bỏ trống một khoảng. Và trong ngành truyền thông, khoảng trống thường được lấp đầy bởi những mô hình mới: các nền tảng phát trực tuyến, các mô hình mua chung theo khu vực, hoặc các thỏa thuận chia sẻ bản quyền.

Điều tôi quan sát được từ thị trường Trung Quốc là: các mô hình phát trực tuyến đang dần thay thế truyền hình truyền thống trong việc khai thác bản quyền thể thao. Ở Việt Nam, xu hướng này cũng đang hình thành, dù chậm hơn. Nếu Á vận hội lần này được phát sóng chủ yếu trên một nền tảng số, thì đó có thể là một cột mốc cho sự chuyển dịch ấy.

Kết luận có tính mở

Trong một sân vận động không tiếng hát, tôi nghe thấy tương lai của truyền thông. Và trong sự im lặng của các đài truyền hình Việt Nam trước thềm Á vận hội, tôi nghe thấy một câu hỏi chưa được trả lời.

Câu hỏi ấy là: trong một thế giới mà nhu cầu xem thể thao ngày càng lớn và ngày càng phân mảnh, ai sẽ là người đảm bảo rằng khán giả không bị bỏ lại phía sau? Liệu đó có phải là các đài truyền hình truyền thống, những đơn vị đang chật vật với bài toán chi phí? Liệu đó có phải là các nền tảng số, những đơn vị có khả năng tiếp cận nhưng chưa chắc có đủ tiềm lực tài chính? Hay liệu đó có phải là một mô hình mới, nơi các bên cùng chia sẻ rủi ro và lợi ích?

Tôi không có câu trả lời chắc chắn. Nhưng tôi biết một điều: đội tuyển nữ Việt Nam và U23 Việt Nam sẽ ra sân vào ngày 14 và 15 tháng 9, bất kể có ai phát sóng hay không. Bóng sẽ lăn. Và nếu không có tín hiệu truyền hình, thì hàng triệu khán giả sẽ lại phải tự tìm cách mang trận đấu vào phòng khách của mình.

Người hâm mộ không rời sân khi họ mang cả sân vào phòng khách của mình. Nhưng để điều đó xảy ra, họ cần một cánh cửa. Và cánh cửa ấy, trong trường hợp này, vẫn đang đóng.

Câu chuyện bản quyền Á vận hội chưa kết thúc. Nó có thể kết thúc bằng một thông báo trong vài giờ tới, hoặc có thể kéo dài đến hết kỳ đại hội. Nhưng dù kết thúc thế nào, nó cũng để lại một bài học: trong ngành thể thao hiện đại, bản quyền không chỉ là một hợp đồng. Nó là một lời hứa với khán giả rằng đội bóng của họ sẽ được nhìn thấy. Và khi lời hứa ấy bị trì hoãn, niềm tin cũng bị trì hoãn theo.

Tôi sẽ tiếp tục theo dõi. Và nếu có thông báo mới, tôi sẽ cập nhật. Bởi đó là cách tôi giữ chữ tín với khán giả của mình, sau tất cả những sai sót đáng giá mà tôi từng mắc phải.